Arte” z łac. „ars, artis”, oznacza sztukę, rzemiosło, rękodzieło, sztuki piękne i umiejętności a także dzieło sztuki” ; „Terapia” z gr. – leczenie.
Arteterapia w wąskim znaczeniu obejmuje terapię z użyciem sztuk plastycznych, w szerokim obejmuje muzykoterapię, biblioterapię oraz działania terapeutyczne z wykorzystaniem teatru, filmu, malarstwa, rzeźby, grafiki i innych sztuk plastycznych. Trzecia koncepcja arteterapii polega na traktowaniu arteterapii jako odmiany kulturoterapii, czyli działania skierowanego na człowieka i jego środowisko, podejmowanego w celu przywrócenia lub utrzymania zdrowia oraz zmierzającego do poprawy jakości życia.
Arteterapia daje możliwość symbolicznego wyrazu trudnych przeżyć, doświadczeń i emocji w bezpiecznych warunkach, w formie wypowiadania się „nie wprost”.
Arteterapia wyzwala aktywność twórczą, wyrównuje braki i ograniczenia psychofizyczne a jednocześnie obniża napięcie i pomaga nazwać problem. Pozwala na akceptację siebie i innych. Nadaje sens i wzbogaca życie ludzi niepełnosprawnych. Ważny jest sam akt twórczy a nie efekt końcowy wykonanej pracy.
Oddziaływanie arteterapii
Podczas zajęć z arteterapii zmienia się sposób odbioru świata. Uczestnicy spotkań nabierają przekonania, że każda emocja, nawet najbardziej przykra, nie trwa wiecznie – przemija. Zaczynają więc nabierać dystansu do swoich uczuć i przeżyć, stają się dojrzalsze,uspokojone i wyciszone. Terapia sztuką pozwala kształtować takie umiejętności jak np.: rozpoznawanie i wyrażanie własnych emocji, wyrażanie ich w sposób akceptowany przez otoczenie.
W wyniku procesu twórczego u osoby tworzącej:
* Zostają uwolnione i odreagowane nagromadzone emocje;
* Zmniejsza się poziom napięcia;
* Zostaje uaktywniona sfera komunikacji niewerbalnej;
* Wzmacnia się poczucie bezpieczeństwa;
* Wzmaga się świadomość motywów własnych działań i zachowań;
* Uaktywnia się ekspresja samego siebie i spontaniczność.
Arteterapia pozwala na:
* Rozwijanie własnych działań twórczych;
* Pozawerbalne porozumiewanie się;
* Uzewnętrznianie świata własnych przeżyć i odczuć;
* Zaspokajanie potrzeb: akceptacji, bezpieczeństwa, współuczestnictwa, bycia rozumianym i docenianym;
* Zrozumienie własnych pragnień i potrzeb;
* Pobudzenie sensoryczne – wielozmysłowe postrzeganie świata;
* Poznawanie innych – zmiana punktu widzenia swoich problemów;
* Akceptacja siebie i innych;
* Kreowanie przestrzeni, poznawanie dystansu i granic;
* Relaks, przyjemność i odpoczynek.
źródło: http://www.swiat_arteterapii.ecom.net.pl/
Choreoterapia
Psychoterapia tańcem jest techniką należącą do szerokiego nurtu arteterapii (terapii poprzez sztukę). Opiera się na wykorzystaniu ruchu jako procesu, który zwiększa fizyczną i psychiczną integrację jednostki.
Podstawowe elementy tańca – ruch i rytm stają się drogą do uzyskania harmonii ciała i umysłu, ułatwiają poznanie siebie i swoich emocji, a także porozumienie z innymi ludźmi.
Terapia tańcem obejmuje wzory napinania i odprężania mięśni, wzory strukturalne ciała i jego gesty, jakość ruchu, wzorce ruchowe uwarunkowane rozwojowo, rytmikę i dynamikę ciała, improwizację tematyczną oraz nieświadomy ruch symboliczny ciała. (D. Koziełło, Psychoterapia tańcem, Poznań 2002)
Terapia tańcem nie opiera się na nauce zasad technicznych, kroków czy kombinacji. Bazuje głównie na tancu naturalnym, dzięki któremu można odnaleźć własny rytm i uwolnić się od codziennych napięć. Terapia tańcem wywodzi się z tańca współczesnego, nawiązuje także do starych tańców szamańskich i plemiennych, do czasów kiedy taniec był ważną częścią życia społecznego każdego człowieka, naturalnym sposobem wyrażania emocji.
Techniki, które znalazły zastosowanie w pracy choreoterapeutów nawiązują do improwizacji tanecznej, pracy z ciałem, treningu odczuwania i relaksacji. W zajęciach mogą brać udział osoby w każdym wieku i o różnym poziomie sprawności. Wykorzystanie tańca i ruchu jako metody pomagania sobie i innym ludziom jest nie tylko atrakcyjne ale i skuteczne. Terapia tańcem łączy ze sobą prace i zabawę tworząc w ten sposób unikalny instrument jednoczenia ciała, umysłu i duszy w celu poprawy jakości życia.
Polskie Stowarzyszenie Choreoterapii
Psychoterapia tańcem uznaje kompleksowe interakcje, a także zależności umysłu i ciała, przyjmując, że stany psychiczne manifestują się fizycznie w napięciach mięśniowych, sposobie oddychania, postawie ciała i dynamice ruchu. Relacja ciało – psychika jest wzajemna: nie tylko psychika wpływa na ciało, lecz także doświadczenia ciała mają wpływ na psychikę. Jest to założenie jedności psychofizycznej.
(Danuta Koziełło, Taniec i psychoterapia, Poznań 2002)
Muzykoterapia – dźwięki, które leczą
Czy zastanawialiście się czym byłoby życie bez muzyki? To bodaj największe źródło inspiracji nie tylko dla artystów wyzwala rozmaite emocje: radość, wzruszenie, melancholię. Nic dziwnego, że tą ogromną energię, jaką wyzwala muzyka zaczęto wykorzystywać w medycynie. W końcu jest naukowo udowodnione, że już dziecko w łonie matki reaguje na dzięki, podobnie jak ludzie znajdujący się w stanie śpiączki.
Muzykoterapia- moda czy lekarstwo?
To nie przypadek, że wchodząc do sklepu, pubu czy restauracji słyszymy przeboje najmodniejszych wykonawców. To powszechna praktyka stosowana w celu zatrzymania klienta. Badania wykazały, że muzyka podnosi również iloraz inteligencji. Szczególne osiągnięcia ma na tym polu muzyka klasyczna, zwłaszcza Mozart. Podobno pod wpływem muzyki rośliny rozwijają się szybciej, zwiększa się także produkcja na fermach i ogólnie w hodowli zwierząt.
Coraz częstsze jest też zastosowanie muzykoterapii w medycynie. Ma ona bowiem wpływ na cały organizm, bywa więc wykorzystywana jako element pomocniczy na salach operacyjnych. Muzykoterapia jest stosowana w wielu dziedzinach medycyny jak anestezjologia, ginekologia czy rehabilitacja medyczna. Zajęcia muzyczne stosowane są w pracy socjoterapeutycznej z dziećmi i młodzieżą z trudnościami wychowawczymi. Wspomagają także profilaktykę i rehabilitację niepełnosprawnych ruchowo oraz umysłowo.
Jak wygląda seans?
Muzykoterapia może być prowadzona indywidualnie jak i w grupie, co zależy od diagnozy, objawów, celu terapii i okresu leczenia. Seans muzykoterapeutyczny trwa ok. 45 minut. Każde zajęcia powinny się składać z trzech faz: wstępu, rozwinięcia i zakończenia. Pierwszą fazą jest odreagowanie , czyli wykonywanie prostych, spontanicznych, dynamicznych ruchów (jak klaskanie czy tupanie) oraz swobodna emisja głosowa przy podkładzie muzycznym. Następnie jest zrytmizowanie – podobnie ćwiczenia jak w poprzedniej fazie, jednak wykonywane wspólnie, co służy zintegrowaniu grup. Następna faza to uwrażliwienie np. samodzielna gra na prostych instrumentach, co ma za zadanie zilustrować stan emocjonalny pacjenta. Relaksacja to ćwiczenia oddechowe w pozycji leżącej lub siedzącej, które mają pogłębić odprężenie fizyczne i psychiczne. Po relaksacji następuje łagodna lub dynamiczna aktywizacja , czyli spokojne lub dynamiczne ćwiczenia w tempie odpowiednio dobranej muzyki. Zajęcia kończą się krótką rozmową na temat odczuć i wrażeń w trakcie zajęć.
Rodzaje zajęć
Zajęcia z muzykoterapii mogą mieć charakter aktywny lub receptywny ( bierny ). Ćwiczenia aktywizujące polegają na ruchu przy muzyce, grze na instrumentach czy śpiewie. Ten rodzaj zajęć uwzględnia również ćwiczenia mowy oraz działania twórcze – Ważny jest dobór materiału muzycznego, który powinien być zgodny z aktualnym stanem pacjenta, jego nastrojem, tempem życia psychicznego czy stopniem pobudzenia psychomotorycznego. Najczęściej do zajęć muzykoterapii proponuję tzw. muzykę żywą, improwizowaną.- mówi Adam Michalski, który zawodowo zajmuje się muzykoterapią. Inaczej wyglądają zajęcia receptywne, gdzie nacisk kładziony jest na umiejętność słuchania muzyki, która wywołuje u pacjentów zróżnicowane reakcje. – Przebieg zajęć receptywnych, dobór utworów, ich zestawianie oraz rodzaj prowadzonej dyskusji zależą m.in. od określenia kryteriów diagnostycznych, celów terapii, wskazań i przeciwwskazań, całego programu leczenia, kolejnych etapów terapii i gustu muzycznego pacjenta- mówi Michalski.
Mozart czy pop?
Przyjęło się uważać, że najbardziej odpowiednia do terapii jest muzyka poważna, jednak obecnie wykorzystuje się każdy rodzaj muzyki, zarówno muzykę marszową, jazz nowoczesny czy muzykę hinduską. Muzyka do celów terapeutycznych może być specjalnie opracowana i skomponowana, np. dźwięki przyrody( muzykoterapia naturalna ), bądź wykorzystująca przeżywane emocje( terapia spontaniczna ). Wyróżniamy także muzykoterapię adoptowaną , wykorzystującą przypadkowy materiał muzyczny(np.: muzykę płynącą z radia)w celu uspokojenia czy relaksu. Odpowiednio dobrana muzyka może uspokoić bądź zaktywizować pacjenta czy też eliminować nieprawidłowe wzorce zachowań i uczyć zachowań społecznie pożądanych.
Rytmika nie tylko dla dzieciaków
Zajęcia umuzykalniające czy popularna rytmika odgrywają szczególnie ważną rolę w i są wręcz niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka. Muzyka pomaga uczniom z dysgrafią czy dysleksją. Muzykoterapia wycisza dzieci nadpobudliwe oraz aktywizuje ze skłonnościami autystycznymi. Dzieci na takich zajęciach integrują się i poznają.
Poprawia się ich koordynacja wzrokowo- słuchowo-ruchowa oraz kreatywność.
Dzieci aktywnie współtworzą zajęcia zabawowo – rytmiczne np. malowanie czy rytmiczne tworzenie muzyki. Dzieciaki podskakują, naśladują w parach swoje ruchy i mimikę lub wykonują popularnego pajacyka w rytm muzyki.
Efekty muzykoterapii
Muzykoterapia ujawnia i redukuje stres, obniża poziom lęku i uspokaja. Pacjent ma większą motywację do leczenia i rehabilitacji a muzyka odwraca jego uwagę chorego od choroby i uatrakcyjnia mu pobyt w szpitalu. Uczestnikom zajęć poprawia się również kondycja fizyczna, wzrasta siła mięśniowa i ogólna aktywność życiowa.. – Wyróżniamy efekty fizykalne, takie jak obniżenie ciśnienia tętniczego, wzrost siły mięśniowej lub redukcja wzmożonego napięcia mięśni oraz efekty psychiczne: obniżenie poziomu lęku, wzrost aktywności życiowej, pozytywnego nastawienia do życia, lepsza adaptacja w grupie czy łatwość wejścia w stan relaksacji – mówi terapeuta.
Jak się wydaje wyrażanie siebie poprzez muzykę to sama przyjemność. W dodatku skuteczna o czym świadczy coraz większa jej popularność. Muzykoterapia jest dla każdej grupy społecznej i wiekowej, dociera od przedszkoli po domy starców. Choć szczególnie polecana jest osobom chorym( np. na dziecięce porażenie mózgowe) każdemu z nas może poprawić samopoczucie i dodać pewności siebie.
Ewelina Zasada
Niepełnosprawność 